NIEUWSBRIEF

Op de hoogte blijven via een (half)jaarlijks informatiebommetje? Meld je hier aan:


 

BlOG 2O2O

 

EINDE QUARANTAINE (JUNI)



De (eerste?) quarantaine is voorbij. Of de wereld wezenlijk verandert na deze pandemie, blijft een groot vraagteken. Maar op individueel niveau hebben velen een les geleerd. Dat is haast onvermijdelijk bij een sabbatical. De Franse filosoof Blaise Pascal zei eerder: 'Alle ellende van de mensen heeft maar één oorzaak, namelijk dat zij niet in staat zijn rustig in een kamer te blijven.' Met jezelf geconfronteerd worden is in eerste instantie niet simpel. 'Ben ik dan toch niet zo uniek?' 'Shit, ik ben niet perfect, verre van!' Of: 'Hey, ik heb meer talenten dan ik dacht!' Grote inzichten komen bovendrijven tijdens stilstand en reflectie. Wie er niet van wegloopt tenminste, want aanvankelijk voelt het onwennig, zelfs onveilig om het ego los te laten. Maar al gauw blijkt dat kwetsbaar opstellen net verbindend werkt en voor rust zorgt. Er valt niets meer te verdedigen...

VAKANTIE



Wie zin heeft in een ontspannende én leerrijke vakantie in Frankrijk, nodigen we graag uit naar onze retraite in juli. Het paradijsje waar we vertoeven ligt verscholen in niemandsland, kortbij de Belgische grens. Corona-proof zou je kunnen stellen. Er zijn nog 4 plaatsen (we houden het gezien de omstandigheden beperkt). De focus ligt tijdens de midweek op praktische filosofie en dito psychologie (zonder dat je zelf actief moet deelnemen). Maar je kan je ook onder handen laten nemen door een masseuse, genieten van het kampvuur 's avonds, kilometers ver wandelen zonder iemand tegen te komen, de vakbibliotheek raadplegen... Alle voordrachten (Levenskunst, De uitdagingen van vandaag,...) worden gebracht door Frederik Claeys.

GEEN LENTEFEEST 'DOOR' CORONA (MEI)



Aan iedereen die op deze mooie dag het perfecte lentefeest had willen organiseren. Misschien heb jij - of je kind - net veel geluk?
1° Je hoeft je in elk geval niet druk te maken om het perfecte gazon. Je moet niet bang zijn dat de buren je zien sproeien ondanks het captatieverbod. Laat het gras maar ros worden, tegen het najaar ziet alles weer groen.
2° Het helpt te overdenken dat je nooit kan weten of het wel een perfecte dag was geweest. Misschien kwam je in aanvaring met je schoonvader nadat die eindelijk zijn gedacht zei door die haast perfecte champagne. Misschien werd het witte kleed van je kind bespat met bloed nadat de ingehuurde oldtimer over jullie poes reed. Misschien had je van de stress een slapeloze nacht achter de rug en ging iedereen naar huis met het idee 'wat een saaie mama heeft die'. Misschien was de luster in de kille kadertent naar beneden gekomen, pardoes op het hoofd van je moeder die net terug was uit intensieve (en had je nog weken ruzie met je klunzige partner die verantwoordelijk was voor de luster > of was het met opzet!?). 'Wat als', helpt niemand vooruit, het is wat het is...
3° Wie weet wordt het zelfs een betere dag voor je kind. Want behalve de vele kinderen die uitkijken naar zo'n cadeautjesdag, zijn er ook kids die niet graag in het middelpunt van de belangstelling staan. Of misschien vind je kind het niet leuk het alibi te zijn om de nieuwe veranda te kunnen tonen. :)

PIEKEREN (MEI)



Last van piekergedachten? Maak je je teveel zorgen? Dan is deze Corona-tijd misschien hét moment om daar iets aan te doen. Als hulpmiddel kunnen de 'cirkels' van Stephen Covey van pas komen. Het is hierbij de kunst je te focussen op wat wél binnen je invloedsfeer zit. We maken ons namelijk vaak zorgen om zaken waar we geen of weinig invloed op hebben. Door deze energievreters voelen we ons gefrustreerd en hulpeloos, worden we chagrijnig en vitten op 'de ander'. Het is een wijsheid van uit de Oudheid die hierbij helpt: als je iets kan veranderen, doe het. Als je het niet kan veranderen, laat het los. Onderstaande cirkels visualiseren dit proces:

1) In de linker afbeelding zie je je huidige situatie met in de binnenste cirkel datgene dat binnen je controle valt, in het blauw alles daarbuiten. Samen zijn het allemaal zaken waar je betrokken bij bent.

2) In de tweede afbeelding zijn meer zaken, waar je eigenlijk geen invloed op hebt, er buiten gelaten (bv. de lastige klanten van je partner, de president van Amerika, het liefdesleven van je dochter). De bedoeling is dus dat je, wat in de blauwe rand te vinden is, uiteindelijk laat voor wat het is.

3) In de derde afbeelding heb je nagedacht over wat je zoal kan doen om je situatie te veranderen (bv minder tv kijken, meer buiten komen, ander eetpatroon, minder alcohol, meer lezen, eerlijk communiceren met partner, emoties onder de loep nemen, minder gamen, opruimen, dansen, zingen, koken, etc). Daardoor is de invloedscirkel is nu groter. En daar ligt je geluk besloten, daar kan je zelf actie in nemen. Het geeft de burger moed want we krijgen zo het gevoel dat we vooruitgang boeken en controle hebben, zelfs in deze tijden.

Let wel: dit proces lijkt makkelijker dan het is. Gewoontes veranderen (hier denkpatronen) is altijd moeilijk en gaat gepaard met een terugslag zo nu en dan. Wees mild voor jezelf in het proces van minder energievreters naar meer energiegevers. Succes.



STOPPEN (APRIL)



Is deze lockdown het moment om te stoppen met een verslaving? Toen ik daarnet mijn dochters uitlegde wat een Pavlov-reactie is - eindelijk iets psychologisch op kindermaat uitlegbaar - en als voorbeeld de peter erbij sleurde die van plan is te stoppen met roken wanneer zijn vrouw vol zit, viel mijn euro: deze 'lockdown' is hét moment om te stoppen met drinken of roken. Enfin, voor wie verslaafd is of van zijn eigen vindt dat het een beetje minder mag. Zeker nu we met elkaar opgescheept zitten is het niet alleen aangenamer zonder drinkende/rokende volwassene in huis, het is ook veiliger in het geval van alcohol. Al is het beste moment misschien al gepasseerd omdat bij aanvang van de lockdown vaste gewoontes wegvielen. Gewoontes die je koppelde met liters bier achterover kappen, of waar je om het half uur een pauze nam om 'eentje te gaan roken'. Waarom dit ook een goed moment is: wie stopt met een verslaving kan last krijgen van ontwenningsverschijnselen en deze zijn gemakkelijker op te vangen weg van collega's of vrienden. En herval je, kan je een week later opnieuw proberen want dit duurt nog wel even. Begin gewoon met minderen als het niet lukt om in één keer te stoppen (voor de één werkt bruusk stoppen het best, voor de ander werkt dit averechts). Leg jezelf gerust extra druk op door je voornemen publiekelijk te maken, dat helpt. En weet: je bént geen roker/drinker. Je bent clean geboren en zal vroeg of laat ook zo verder leven.

DA'S STRAF (VAN "GOD")



Corona als "straf" van bovenaf? Dat zou straf zijn.
Het druist in tegen ons ‘buikgevoel’. Maar loontje komt niet om zijn corona-boontje. Hoe goed we het ook mogen vinden dat deze dolgedraaide maatschappij een lesje krijgt (wat een waarde-oordeel is), dat betekent nog niet dat er karma mee gemoeid is. Het kan soms geen kwaad ons buikgevoel te temperen met het potentieel onder onze hersenpan: anders maken we onszelf (en anderen) wat wijs. Zonder daarmee iets wijzer te worden!

In De Standaard legt historica Leen Van Molle uit hoe ziektes vroeger verklaard werden. In de Oudheid was de oorzaak een onevenwicht van de lichaamssappen, in de middeleeuwen werd er een God bijgesleurd, en in de 19e eeuw geloofde men dat een kwalijke omgeving of slechte lucht de oorzaak was, vandaar de naam ‘malaria’. Pas in de 20e eeuw kregen we de werking onder ogen dankzij de microscoop. Desondanks zijn er in de 21e eeuw nog altijd mensen die overtuigd zijn dat een pandemie een straf is van God/Allah/Moeder Aarde. Hoe goed de mondiale lockdown ook is voor het evenwicht van onze planeet: Moeder Aarde geeft ons geen teken en stuurt ons ook niet bij. De natuur (of het universum) kent geen waarden, geen goed of slecht. Er zijn altijd al epidemieën geweest onder dier- en plantensoorten. Alleen waren wij, menselijke primaten, vergeten dat we ook maar gewoon (kwetsbare) apen zijn met kleren aan. Laten we dus de luxe van die grotere hersenen adequaat gebruiken. F.C.

LOCK-DOWN (MAART)



Hoe moet het zijn om in deze tijd, en meer bepaald op deze 'zondag koersdag', als profrenner werkloos thuis te zitten? In bed blijven liggen? Geprikkeld reageren op je huisgenoten? Je kas opvreten? Dat brengt natuurlijk weinig zoden aan de dijk. De kunst is om op zo’n moment een onderscheid te maken tussen wat onder jouw controle ligt en wat daarbuiten. Alles wat buiten onze macht ligt, laten we beter zijn. Dit is geen pleidooi voor een passief leven. Maar sommige zaken hebben we nu eenmaal te ondergaan. Je kan bv. niet de wereld verbeteren, hoe graag we dat zouden willen. Wel een beetje. Maar als we ons het leed aantrekken van de hele wereld, worden we onrustig of knettergek. Misschien daarom dat we vooral navelstaren naar wat momenteel gebeurt in Europa en in Amerika? Allemaal mensen zoals 'wij’ (de meeste Amerikanen zijn ex-Europeanen, mensen met een migratieachtergrond dus ofte kinderen van gelukszoekers, al wordt niet iedereen daar graag aan herinnert :). Want de hoeveelheid miserie van voor Corona is nu verveelvoudigd. Laten we de denkoefening toch maar eens maken en verder kijken dan ons neus lang is: hoe zou het zijn op Intensieve Zorgen in Iran? Hebben ze daar wel Intensieve Zorgen? En hoe schrijnend is het leven in de krottenwijken van São Paulo? In de vluchtelingenkampen? Als je kán helpen (je kent bv. iemand ter plekke die je kan steunen via een storting): vooral doen. Maar hoe erg ook voor al die vluchtelingen: ik kan ze niet allemaal helpen. Ik moet nu ook denken aan een Indiër die net te laat was om de laatste trein te pakken naar zijn ouderlijke huis op den buiten. Tijdens de hele lockdown zit hij vast in een huisje met vijf mannen temidden een miljoenenstad. Maar ook hij kan zich het best schikken in de situatie en er het beste van maken. Het kan altijd nog erger. Er bestaan veel dodelijkere pandemieën en ook een wereldoorlog is van een andere orde. Geniet dus van de rust, lees de boeken die liggen te wachten (zonder in de val te trappen van het stemmetje dat zegt dat je ze nu moét lezen), geniet van elkaar als je het geluk hebt in compagnie te wonen, of maak er het beste van als het eerder een ongeluk is nu in compagnie te wonen - sommige relatietherapeuten raden aan (tijdelijk) uit elkaar te gaan als het onverantwoord is samen te leven. En weet: er zijn altijd uitwegen, je zit nooit echt vast. Het denken is vrij en je bent altijd de regisseur van je eigen leven. Dit is hét moment om te overdenken wat je aan moet met privé- of werktoestanden waar je al jaren vragen over stelt. Tot slot: heb je het virus te pakken (die kans is reëel, 60 à 80% zou zich niet bewust zijn van de besmetting) én ben je zwaar ziek: besef dat we één van de beste gezondheidszorgsystemen ter wereld hebben. Het is geen garantie om er ongeschonden uit te komen, maar ook in het slechtste geval is het een kwestie van aanvaarden. We vinden ons leven heilig, maar dat is het niet. Zoals ook een gezonde boom kan omvallen bij stormweer, zo kunnen ook wij brute pech hebben. De natuur maakt geen onderscheid, dat doen alleen mensen.

CORONA-EFFECT (MAART)



"Beeld je in dat je je bevrijdt van alle labels, alle categorieën, alle dingen die ons verdelen. Imagine that. Het is het pad naar vrede." (in John Lennon-docu op Canvas)

Ook al spreken we in oorlogstermen als het over Corona gaat, het virus is tegelijk ook een ‘gelijkmaker’. Enfin, het virus doet zelf niks behalve zich voortplanten maar wij zien daardoor een andere realiteit, namelijk de gelijkenissen tussen elkaar ipv de verschillen. Het is maar waar je op focust. Ook na deze Corona-tijden kunnen we zelf kiezen waar we ons op concentreren. En wereldvrede hoeft niet eens de grote motivatie te zijn om te kiezen voor eendracht. Het maakt ook van jezelf een gelukkiger mens. Want wie afgunstig of haatdragend is, heeft meer dan waarschijnlijk geen vrede met zichzelf. Om het met John Lennon en Yoko Onno te zeggen: 'War is over. If you want it.'

Ik moest er eerder op de dag al aan denken toen ik een artikel las over een nieuwe app waarmee je kan chatten met een random-iemand die ook in quarantaine zit, ergens in de wereld. Dat kan dus gelijk wie zijn. Iemand met een heel andere politieke of geloofsovertuiging. Iemand die je anders al zou afkeuren nog voor je de persoon ontmoette, puur op basis van de verschillen. Maar nu hebben we allemaal eenzelfde ‘label’, een gemeenschappelijke ‘vijand’. We're all the same… As ever.

VERPLICHTE RETRAITE (MAART)



Op vraag van Vormingplus Limburg bij het begin van de lockdown, schreef ik dit stukje voor hun ledenblad:

Dat we met zijn allen verplicht op retraite zijn, heeft zo zijn voordelen. Eindelijk heb je tijd om je administratie te doen, kan je die opgenomen series bekijken, huishoudelijke taken afvinken, je computer backupen, je muziekinstrument ter hand nemen, lang in bed blijven liggen, iemand bellen die het anders druk heeft, sportief zijn, lekker lang vrijen, gezond koken, écht luisteren naar je kinderen, boeken en kranten uitlezen,... Maar het belangrijkste en tegelijk ook ongemakkelijkste is... stilte toelaten. Van dat laatste vluchten we doorgaans weg door altijd in de weer te zijn. Wanneer je voor het eerst stilte toelaat, komen misschien onverwerkte zaken uit het verleden naar boven. Of besef je plots dat je niet meer je eigen leven aan het leiden was, maar het leven dat anderen wenselijk vinden. Door de stilte ontdek je onrust in je hoofd en het is een (levens)kunst dit om te zetten naar gemoedsrust. Het leidt tot zelfonderzoek wat idealiter uitmondt in zelfkennis, zelfcompassie en zelfzorg. De weg daar naar toe is voor iedereen anders, maar levenskunstenaars uit de Oudheid en de Buddha helpen je graag postuum.

ANDEREN (MAART)



Tijdens een concert gisteren klonk deze hilarische quote van Charles Bukowski: «I don’t hate people. I just feel better when they’re not around.»

Een dag eerder, op Radio 2, zong Zjef Vanuytsel nog «Je kunt niet zonder de anderen.» (beluister het nummer eens met de tekst erbij)

Je kan inderdaad niet zonder de ander. Tegelijk is de ander ook een bron van miserie. Hoe omgaan met deze tegenstelling?

Het helpt alvast om af en toe nieuwe relaties aan te gaan en enkel de constructiefste te onderhouden (andere kan je op waakvlam zetten). Idealiter begeef je je in verschillende vriendenkringen: als het dan ergens niet meer botert, kan je gemakkelijker aan de verleiding weerstaan je aan te passen en van jezelf te vervreemden. Dat doen we automatisch wanneer alle eieren in één mand liggen. Familie is een andere paar mouwen: deze kiezen we niet maar tegelijk zijn we niks verplicht. Als het niet matcht is het zaak een weg te zoeken die voor jou goed voelt (met respect voor die ander). Het is jouw leven.

Idealiter evolueert iedereen naar een punt waarop het geen probleem is alleen te zijn. Dan is de ander geen noodzaak meer maar een welgekome gast. Valt die weg, dan val je zelf niet om (je staat steviger in je schoenen). Zo kan je ook makkelijker trouw blijven aan je eigen waarden wanneer die botsen met die van een naaste. Maar misschien het allerbelangrijkste: waarom kan de ander ons tot last zijn? Omdat zijn of haar woorden binnenkomen. En daar zit ook de oplossing: deze woorden hoeven niet binnen te komen. Het is maar een mening, het gaat sowieso niet om de waarheid, en jij kiest – als je je hier bewust van bent – wat dit met je doet.

ONDERWIJS (MAART)



ESSAY 'Einde klassiek onderwijs voor derde graad?'

Deze ochtend in een tramhokje nabij het UZ van Gent. Drie meisjes, ik schat ze 5e middelbaar, giechelen over enkele jongens verderop. Als het over hun leerkrachten gaat, spits ik mijn oren.

“Wij hebben voor de rest van het jaar geen Frans meer," zegt de meest extraverte vanop het bankje. "De leerkracht is het afgetrapt, hij kon onze klas niet aan!” Ze grinniken alle drie.

Het zet mij aan het denken. Ik stond ook even voor de klas maar besloot al gauw om mij te focussen op cursussen en lezingen aan volwassenen. Qua waardering scheelt dat nogal... Ik heb dus veel respect voor leerkrachten die zich elke dag opladen om (te) vaak tegen de bierkaai te vechten. Je zou voor minder een burn-out krijgen.

Wetende dat veel scholen moeilijk gekwalificeerd personeel vinden, leerkrachten in dienst nemen zonder diploma en zelfs hogeschoolstudenten volwaardig laten meedraaien: kunnen we dat niet anders oplossen? Waarom verplichten we zestienplussers überhaupt nog op schoolbanken plaats te nemen? Is dat nog van deze (multimedia)tijd? Ze zitten niet alleen met hun hoofd bij andere zaken, ze zitten ook in de fleur van hun leven. In plaats van dat ze hun tijd verdoen: laat ze twee of drie specialisaties kiezen die hen uitermate boeien (aanloop naar hogere studies of werk), aangevuld met de meest noodzakelijke vakken. Eén van de weinige vakken die best nog binnen schoolmuren plaatsvindt - of bv. in een zaaltje van de bib - is neutrale levensbeschouwing (filosofie/psychologie/maatschappijleer/ethiek)*. Wie de andere vakken geeft? Leerkrachten op Youtube! Stel nu dat we voor dit taalgebied per vak 10 goeie leerkrachten zoeken, die van elkaar verschillen qua aanpak, geslacht, leeftijd etc. Leerlingen kiezen dan hun leerkracht Frans of wisselen daarin af. Zolang ze maar de eindtermen halen, maakt het niet uit hoe ze ertoe komen. Willen ze vrijwilligerswerk doen op een boerderij in Frankrijk? Prima. Misschien beter zelfs, afhankelijk van de persoonlijkheid. De kans is groot dat ze zo tegen hun 18e excelleren in hun talenten en niet schoolmoe zijn maar geloven in zichzelf. Extra argument: gemiddeld genomen zitten kinderen tegenwoordig vroeger in hun pubertijd en zijn dus mogelijks vroeger volwassen. Waarom hen dan nog op hun 18e als kinderen behandelen? Zijn ze niet rijp voor meer autonomie, creativiteit en verantwoordelijkheid?

* waarbij ze leren kritisch denken, fake news herkennen, reclame doorzien, malafide software ontwaren, met nuance posten, verbindend communiceren, online pesterijen rapporteren, omgaan met tegenslag, omgaan met elkaars 'anders' zijn, etc.

TOVEREN (FEBRUARI)



Deze ochtend. Mijn jongste dochter komt erbij liggen in bed.

‘Papa, een meisje in mijn klas zegt dat ze kan toveren. Zijn er mensen die echt kunnen toveren?’

Ik leg haar uit dat eigenlijk niemand kan toveren, alleen doen alsof. ‘Maar stel dat er vijf kindjes zeiden dat ze dit konden, zou je het dan wel geloofd hebben?’

Ze draait haar hoofd naar mij. ‘Hmm, misschien wel.’

‘En stel dat iedereen die je kent in toveren gelooft, behalve je mama en papa?’

Nu kijkt ze naar het plafond, draait zich terug om en lacht. ‘Dan zou ik jullie niet geloven.’

Ik leg haar uit dat ik daarom lang dacht dat er een god was die mij kon zien en straffen. ‘Zelfs mijn mama en papa geloofden het, ook mijn oma’s en opa’s, werkelijk iedereen.'

Later aan de ontbijttafel vraagt ze of ik hierover al tegen mijn eigen ouders sprak.

'O ja, ze zijn nu twijfelaars geworden. Hoe langer je iets gelooft, hoe moeilijker ervan af te geraken.’

Op school leert ze momenteel over mummies en sarcofagen. Ik vraag haar in wat zij zou geloven als ze in het oude Egypte leefde.

‘In goden!’

Alfamannen & Bètavrouwen (FEBRUARI)



Vanmorgen zag ik een meisje van 9 met vochtige ogen het klaslokaal binnenkomen. Ze nam plaats in de kring tussen haar klasgenoten. Toen meer traantjes uit haar ogen rolden, vlogen vier meisjes naar haar toe om haar te troosten. Dat er geen jongens recht sprongen, is biologisch gezien verklaarbaar. Vrouwen zijn, doorgaans, zorgzamer. Daarom zou een wereld met vrouwen aan de macht een vredevollere wereld zijn. Of we met vrouwen evenveel welvaart hadden bereikt als nu, is dan weer twijfelachtig. Statistisch gezien, zijn er minder vrouwen die zich willen bewijzen en de top willen bereiken. Daarom dat er waarschijnlijk altijd meer mannen bovenaan organigrammen zullen prijken: zij vertonen vaker haantjes gedrag, soms met ellebogenwerk erbij. Niet altijd even netjes, maar wel efficiënt. Alleen: we leven in een wereld die qua welvaart misschien het summum heeft bereikt. Kunnen we dan niet beter consolideren, met dus vrouwen aan de macht? En intussen de andere werelddelen helpen dit niveau te bereiken en landsgrenzen laten vervagen (voor wie bang is voor eenheidsworst: iedere streek behoudt zijn identiteit zoals ook nu in het lappendeken België). Of betekent stilstand op termijn achteruitgang? En is dit beeld van wereldvrede en gelijkheid niet kinderlijk? Ja, kinderen willen zo’n wereld. We worden niet geboren met concepten als grenzen of geld. Is het daarom een utopie? Goed mogelijk: er staan altijd alfamannetjes paraat om van dergelijke goedheid te profiteren en de kudde op andere ideeën te brengen.

Moeten we dan ook wenen? Neen, laten we vooral blij zijn. We leven in het beste tijdperk ooit, en in één van de beste contreien. En het zou zomaar kunnen dat het later nog beter wordt, het is lang niet zeker dat de wereld naar de knoppen gaat. Mogelijks zetten we de tendens die al honderden jaren bezig is, toch voort. Door ons te bezinnen en anders of minder te consumeren? Dat is een ander verhaal. Maar vooruitgang betekent normaliter een verder stijgende welvaart waarbij we nog meer zaken uitvinden die ons het leven vergemakkelijken. Daarbij zullen we niet minder werken, ook al zou dat kunnen (zoals na de industriële revolutie). Niet dat werken erg is, het is zelfs nastrevenswaardig: een mens heeft behoefte om bekwaamheid te ervaren en van betekenis te zijn. Maar dat we moéten werken, dat zou mogen veranderen. Zeker vanaf 40+. Zowel mentaal als fysiek kan een mens niet langer wat het in de twintigerjaren kon. Dan kan hij beter meer genieten van het leven ipv zich in te laten met allerlei moetens, als waren we slaven. Tenzij, nogmaals, hij daar zijn vreugde en zinvolheid uithaalt zonder (negatieve) stress of lichamelijke ongemakken: vooral voortdoen dan.

Nog even over vrouwen en mannen: dé vrouw bestaat misschien niet, zoals ook elke man vrouwelijke kenmerken heeft (de één al meer dan de ander, en wie er veel heeft is misschien homo maar zelfs dat hoeft geen vaststaand feit te zijn want sommigen onder hen voelen zich bijtijds hetero, we zijn fluïde wezens), maar gemiddeld genomen hebben vrouwen wel specifieke kenmerken die verschillend zijn vergeleken met de gemiddelde man. Zijn vrouwen en mannen dan niet gelijk? Inderdaad, dat zijn ze niet. Zijn ze gelijkwaardig? Uiteraard, het zou eraan mankeren. Elk mens is evenwaardig. Geaardheid, diploma, geslacht, gewicht, kleur, intelligentie, leeftijd, positie, handicap (we hebben allemaal een afwijking): het maakt niets uit. Alleen tussen onze oren kunnen we dénken dat we meer of minder waard zijn, maar de natuur kent geen waarde-oordeel. Een boom is een boom, een mens een mens.

ZELFDODING (FEBRUARI)



Wat volgt, is een rationeel discours dat mogelijks moeilijk valt wanneer je het als naaste van dichtbij meemaakte. Het gaat in dit essay voor alle duidelijkheid over het zelfbeschikkingsrecht bij zelfdoding, en meer specifiek over de relatie tussen een ouder en het volwassen "kind" nav een lezersbrief in de krant. Het gaat hierna dus niet om tieners: een puberbrein heeft bv ondersteuning nodig in warrige (hormonale) tijden.

Een moeder geeft leven aan een mens. Het geeft dat leven weg, net zoals een cadeau. Met dat verschil dat we er eerst jaren voor moeten zorgen omdat we één van de weinige zoogdieren zijn die zoveel tijd nodig heeft om zelfstandig te worden (we zouden langer in de baarmoeder moeten zitten, maar dan geraken we niet meer door het smalle bekken). Als ouder lopen we daardoor het gevaar teveel gehecht te zijn aan dat levend wezen. Alsof het een deel van ons is, of erger nog, een verlengde, een bezit. Loslaten is het adagium, maar dat gaat vaak in tegen de overheersende gevoelens. Zeer te begrijpen als zorgende figuur. Maar als het kind op eigen poten staat, vaak al in de pubertijd, dan moeten we ons verstand gebruiken. Aanvaarden we niet dat het kind zijn eigen weg gaat, dan ruikt het naar een verlangen tot 'return on investment'. Door tegenwerk te bieden, kwellen we ook onszelf en het 'kind' in kwestie.

Langs de andere kant bezien, krijgt dat nieuwe mens een leven waar het niet om gevraagd heeft. Het kan daar dankbaar om zijn, maar ook niet. Dat is allemaal prima, zo niet zitten we met oordelen die te maken hebben met normen en waarden en die zijn sowieso maatschappij- en tijdsgebonden. Net als een echt cadeau, moeten we het leven niet aanvaarden maar doen we dat meestal wel. Maar ieder mens heeft de keuze wat hij doet met zijn leven en zijn lichaam. Ik vind het zelf leuker om dat lichaam te verzorgen en te genieten van de korte tijd dat ik mag rondlopen op deze gigantische aardbol in een nog veel gigantischer universum. Maar of ik hier nu rondliep of niet, zoveel verschil zou dat niet uitgemaakt hebben op lange termijn. Wel op korte termijn, voor mijn omgeving dus. En die omgeving zou het jammer vinden, moest ik morgen komen te gaan. Maar zou ik dat erg vinden? Ah neen, want ik besta niet meer. Het is dus aan de overlevenden om een omgangsweg te vinden in het lijden dat ons onherroepelijk te beurt valt tijdens het leven.

Ps: zelfmoordgedachten komen vaak door een gevoel van vastzitten in een situatie waar geen uitweg voor lijkt te bestaan (daarover later meer hier, maar bel de zelfmoordlijn als je zelf last hebt van donkere gedachten)

WOW (FEBRUARI)



Ontzagwekkende beelden maken ons nederiger, minder egocentrisch en minder materialistisch. Denk aan het uitzicht vanop een bergtop, het overview-effect vanuit de ruimte, een dreigende wolkenhemel, de uitgestrekte zee, een majestueus woud, op je rug naar de sterrenhemel kijken,...

VRTnws: "Je ervaart daarbij niet alleen de grootsheid van de natuur. Je beseft ook hoe klein en nietig je zelf bent. Een minuscuul stipje in een eindeloze kosmos. Tegelijk voel je je wel deel van iets dat groter is dan jezelf."

Het bekende ‘overview-effect’ staat nog niet helemaal op punt maar in Nederland kom je er toch dichtbij. Enkele jaren terug bezocht ik het Columbus Earth center in Kerkrade, vlakbij het laatste treinstation voor Duitsland. Met het 3D-brilletje op de neus volgde zo'n 'wow-moment’.

Het zijn vooral mensen die in een stad leven, of op hun eilandje in de rand, en deze zelden omwisselen voor een natuurwandeling die riskeren om zich te belangrijk te voelen, alles vanzelfsprekend te vinden alsook verslaafd te worden aan kopen. Kom op tijd buiten...

PSYCHOLOOG



Idealiter heeft iedereen naast een huisarts ook een huistherapeut of -coach. Enige verschil: met de therapeut om de hoek matcht het niet noodzakelijk en dat is wel nodig. Mogelijks moet je er een vijftal aflopen en telkenmale je levensverhaal vertellen... Maar als het klikt, heb je iemand om op terug te vallen, iemand die vanop een afstandje en met kennis van zaken je inzichten geeft, iemand aan wie je je intiemste geheimen of meest absurde wensen kenbaar kunt maken. Let wel: hij of zij lost je problemen niet op, dat doe je zelf. Maar het werkt sowieso verhelderend en motiverend.

JONGE OUDERS (JANUARI)



"Mama en papa worden is naast een heuglijke gebeurtenis, ook een soort rouwproces." (bron: mag. Gezinsbond)

Wat hier bedoeld wordt, is dat hobby's in de verdrukking komen en het aantal uitstapjes met vrienden (tijdelijk) op een lager pitje komen te staan. Het lukt haast niemand om een succesvol of "perfect" leven te leiden met jonge kinderen erbij. De huidige levensstandaard - met twee fulltime werkende ouders - is quasi onhaalbaar als daar zorgbehoevenden bijkomen. Dat we geïsoleerd leven, ieder op zijn eilandje met eigen huisje en tuintje, helpt daar niet bij. En toch denken veel jonge (onzekere) ouders dat zij falen terwijl het anderen - in hun ogen - net wel lukt.

Behalve dat we beter eerst nadenken vooraleer een zaadje te planten, is het zaak om bij nieuwe wezentjes te beseffen dat het eigen leven helemaal overhoop gegooid wordt. En al zeker de relatie. Beide partners veranderen als mens, wat resulteert in een andere relatie. Daar bovenop wijzigt de onderlinge band want er is 'iets' tussengekomen. Kinderen krijgen wordt vaak gezien als het toppunt van romantiek en in zekere zin klopt dit: daarna gaat het bergaf... :) Een relatie met kinderen betekent niet zelden eentje zonder (vurige) seks. De relatie dreigt te verglijden tot een samenwerkingsverband waarbij beide ouders, zeker als ze fulltime werken, teveel ballen in de lucht willen houden.

ONVEILIGE JEUGD



Indicaties van een onveilige jeugd:

  • grenzen van het kind worden niet gerespecteerd
  • een constante dreiging ervaren als kind
    (bv donderpreek over iets waar het niet aan kan doen of geen schuld aan heeft)
  • uiterlijke schijn is belangrijker dan authenticiteit
  • de wil van de opvoeder is wet
  • talenten & andere eigen-schappen worden onderdrukt
  • te weinig of juist te veel aandacht voor het kind
  • te veel of te weinig autoriteit
  • kind krijgt pas aandacht als het doet wat de opvoeder verlangt (voorwaardelijke liefde)
  • weinig empathie en begrip voor de gevoelens van het kind (emotionele verwaarlozing)
  • ...
  • Vaak betreft het ouders die zelf een veilige hechting misten en/of het psychisch moeilijk(er) hebben.
    In welke mate genen van invloed zijn, is natuurlijk een onbekende factor (het eeuwige nature/nurture debat). Eénzelfde opvoeding kan een heel andere uitwerking hebben.

FROZEN 2



De meeste achterliggende boodschappen in deze kinderfilm mogen er best zijn. Iets te veel magisch denken misschien, maar goed: daar verschillen de meningen over. De één vindt het goed voor de ontwikkeling, de ander ziet het als een voedingsbodem voor dogmatisch denken. Maar vooral het prominent aanwezige huwelijksaanzoek hoefde niet voor mij. Zo krijgen kids van kindsbeen af, wanneer ze alles als een spons opnemen, een te romantisch idee ingepeperd. Op latere leeftijd kan dat wel eens voor ontgoocheling zorgen. Wat ik fascinerender vond, is dat het ontstaan van godsdiensten in de film verwerkt zit. Vooraleer er enige vorm van wetenschap was, gingen 'wonderbaarlijke' natuurfenomenen ons verstand te boven. Pure mysterie was het. En dus dichtten onze voorouders de natuurelementen een geest toe. Maar wanneer onze verwekkers dachten dat deze geesten (in de film: vuur, water, aarde en wind) ons konden straffen, gaven ze hen onbewust menselijke eigenschappen. Een opstapje richting antropomorfe goden (in de Griekse mythologie bv) welke op hun beurt de voorbode waren van monotheïsmen (we schepten een god naar ons evenbeeld en niet omgekeerd).

WERKEN



Betreffende ons blinde geloof in het nieuwe dogma van werken, presteren en altijd meer/beter/groter.
Het is moeilijk in ons eentje de maatschappij te veranderen, maar ons eigen gedrag kunnen we wel onder de loep nemen. Moet je carrière maken of wil je carrière maken? Moet je je profileren of wil je je profileren? Moet je veel werken of wil je veel werken? Moet je een luxueus leven leiden of wil je dat? Let op: wie het geluk heeft met zijn passie professioneel bezig te zijn, mag best veel werken. Daar krijg je geen burn-out van. Zolang je je niet identificeert met je werk: je bént geen onderwijzer, je bént geen zangeres, je bént geen verpleegkundige, je bént geen directeur, je bént geen econoom, je bént geen geluidstechnieker. Het zijn (tijdelijke) rollen die we spelen. Het leven is één groot spel dat voor iedereen gelijk eindigt, net zoals het begon.

WAARDERING



Radio 1.be: "Klanten, maar ook patiënten en leerlingen, worden lastiger of veeleisender."
Ziedaar een belangrijke reden voor de burn-outepidemie. We kunnen echter ons steentje bijdragen door meer dankbaarheid en waardering te tonen. Vriendelijk zijn tegen iemand die ons bedient, maakt bijvoorbeeld al een verschil. Hopelijk klinkt dat niet te melig? De kassière die mij vorige zondag bediende was aan haar negende uur bezig. Respect denk ik dan. Het is niet omdat we voor een dienst betalen, dat het zo evident is wat we krijgen. Als we die persoon niet eens in de ogen kijken, behandelen we hem of haar als een slaaf. Zo probeer ik in een restaurant steeds een glimp van de kok op te vangen om hem of haar mijn appreciatie te tonen. Zonder waardering houdt niemand het vol.

ZEKERHEID



Als mens verlangen we vaak, al dan niet bewust, naar zekerheid. Maar het enige wat zeker is, is dat niks zeker is. Het is bv. niet omdat we veel geïnvesteerd hebben in een relatie, dat onze partner daarom een certitude is voor het leven. Valt die weg om wat voor reden ook, dan is ons leven niet minder compleet, wel anders. Mogelijks bekijken we ook alles anders. Want grote veranderingen zorgen voor grote inzichten. De (levens)kunst bestaat er uiteindelijk in geen slaaf maar baas te zijn van de eigen gedachten en de daaruit voortvloeiende emoties.